Tatry Polskie

Tatry polskie

Tatry mające charakter alpejski to najwyższe pasmo górskie w Karpatach Zachodnich. Objęte są ochroną w ramach Tatrzańskiego Parku Narodowego (strona Polska) i Tatransky Narodny Park (strona Słowacka), uznane przez UNESCO za rezerwat biosfery. Całkowita powierzchnia Tatr wynosi 785 km2, z czego około 175 km2 to góry leżące po polskiej granicy. Szacuje się, że jest to około 25% ogólnej powierzchni Tatr. Długość polskich Tatr to niemal 60 km w linii prostej (mierzone od Przełęczy Huciańskiej do Przełęczy Ździarskiej), natomiast wzdłuż głównej grani to 80 km. Tatry w Polsce dzielimy na:

  • Tatry Zachodnie,
  • Tatry Wysokie,
  • Tatry Bielskie znajdują się w całości po stronie słowackiej. Często Tatry Bielskie i Wysokie określa się jako Tatry Zachodnie.

Tatry Polskie (Autor: Jacek Biernacki, CC BY-SA 3.0)

Najwyższe szczyty

Najwyższym szczytem Tatr Zachodnich po naszej, polskiej stronie jest Starorobociański Wierch (2 176 m n.p.n.). Jest to szczyt leżący w głównej grani Tatr. Często grań ta nazywana jest granicą polsko-słowacką. Starorobociański Wierch od sąsiedniego Kończyńskiego Wierchu oddzielony jest Starorobociańską Przełeczą. Najwyższy szczyt Tatr zachodnich po polskiej stronie króluje nad dolinami: Starorobociańską, Raczkową oraz Gaborową. Szczyt góry zbudowany jest przede wszystkim z białych granitów oraz łupków krystalicznych. Góra posiada kształt piramidy o charakterystycznych zboczach, które są kamieniste.

W Tatrach Wysokich, znajduje się najwyższy szczyt Polski - Rysy (2 499 m n.p.m.). Nazwa Rysów pochodzi od pożłobionych zboczy całego Kompleksu Rysów, Wyżniego Żabiego Szczytu oraz Żabiego Mnicha. W późniejszym okresie nazwę tę przyjęto dla szczytu, który nosi ją po dziś dzień. W paśmie górskim Rysów występuje niesłychane bogactwo flory. Mamy tutaj do czynienia bowiem z 63 gatunkami roślin kwiatowych, które są roślinami z grupy roślin alpejskich.

Rysy i Morskie Oko (Autor: Jacek Biernacki, CC BY-SA 3.0)

Rysy zostały zdobyte po raz pierwszy (latem) 30 lipca 1840 roku. Dokonali tego Eduard Blásy wraz z przewodnikiem Jánem Rumanem Driečnym. Pierwszym odnotowanym, zimowym wejściem na najwyższy szczyt Polski mogą poszczycić się Theodor Wundt oraz Jakobem Horvayem , którzy 10 kwietnia 1884 roku dostali się blisko 2,5 kilometra nad poziom morza.

Na pamiątkę pierwszego wejścia na szczyt przez Blasy’ego wmurowano pamiątkową tablicę w północno-zachodni wierzchołek, która jednak nie egzystowała zbyt długo, bo tylko rok, po którym została rozbita. Warte odnotowanie jest również zdobycie szczytu przez Marię Skłodowska-Curie i Piotr Curie w 1899 roku.

W tatrach słowackich najwyższymi szczytami są w Tartach Zachodnich - Bystra (2 248 m n.p.m.) i w Tatrach Wysokich – Gerlach (2 655 m n.p.m.) i Łomnica (2 634 m n.p.m.).

Doliny w Tatrach

Z tatrzańskich szczytów opadają liczne doliny górskie, często odwiedzane przez turystów. Najbardziej znanymi są patrząc od strony zachodniej:

Stawy i jaskinie

Jeziora leżące w Tatrach nazywane są stawami, ta nazwa przyjęła się też w publikacjach naukowych. Stawy tatrzańskie są pochodzenia polodowcowego, wyjątek stanowi Kras Cichy Stawek. Na terenie Tatr znajduje się blisko 200 różnej wielkości stawów, z czego większość znajduje się po stronie polskiej.

Największym stawem jest Morskie Oko, które zajmuje powierzchnię około 35 ha i ma głębokość 50 m. Podobnej wielkości jest Wielki Staw, jego głębokość to 79 m. Do jednych z najładniej położonych, który jest częstym miejscem spacerów osób odwiedzających schronisko w Dolinie Kościeliskiej, jest Smreczyński Staw. Po słowackiej stronie największymi stawami są Wielki Staw Hińczowy i Szczyrbskie Jezioro oba wielkości około 20 ha.

Smreczyński Staw (Autor: Jerzy Opioła, CC BY 2.5)

W całych Tatrach jest około 780 znanych jaskiń, w większości znajdują się w Tatrach Zachodnich. Udostępnionych do zwiedzania na terenie Polski jest 6 jaskiń, większość znajduje się w Dolinie Kościeliskiej. Najbardziej znane to jaskinia Mroźna – 560 m (jedyna wyposażona w światło elektryczne, płatna, zimą zamknięta) i Mylna – 1 080 m (udostępnione 300 m). Dodatkowo można zwiedzić jaskinię Obłazkową i Raptawicką i Smoczą Jamę.

Największe jaskinie znajdują się w słowackiej części Tatr. Największa z nich Wielka Śnieżna ma 23 km korytarzy i różnicę poziomów 824 m.

Najwyższym w części polskiej wodospadem jest Siklawa – 67 m wysokości, leżący na szlaku do Morskiego Oka. Podobnie brzmiący i niemniej znanym jest, leżący w dolinie Strążyskiej (trasa na Giewont), Siklawica. W Dolinie Roztoki można też obejrzeć Wodogrzmoty Mickiewicza, składają się z kilku kaskad, z których najwyższa ma 10 m.

Klimat

Klimat w Tatrach posiada bardzo wiele cech, które są wspólne z klimatem alpejskim. Niska, średnia temperatura w ciągu roku, duża zmienność temperatur w zależności o pory dobry oraz gwałtowne, często występujące zachmurzenia związane notabene z znaczną ilością opadów to najważniejsze cechy wspólne. Trzeba jeszcze dodać częste mgły, pokrywę śnieżną utrzymującą się w niektórych miejscach cały rok oraz wiatry wiejące często z kierunków zachodnich. Klimat alpejski sprzyja występowaniu niespotykanej nigdzie indziej roślinności.

Ciekawym, choć nie do końca przyjemnym zjawiskiem jest wiatr halny. Powstaje w wyniku zderzenia się dwóch prądów powietrza, niżowego z zachodu i wyżowego ze wschodu i przechodzeniem mas powietrza z południowej strony Tatr na zimniejszą północną. Po czym masy powietrza gwałtownie opadają dolinami. Halny najczęściej występuje wiosną i jesienią, trwa od kilku godzin do kilku dni.

Fauna i flora

W tatrach występuje blisko 1300 gatunków roślin naczyniowych, przy czym aż 200 gatunków występuje jedynie po polskiej stronie. Mamy tutaj również niezliczoną ilość grzybów czy porostów. Wędrując po Tatrach, podczas jednodniowej wycieczki, na stosunkowo niewielkim obszarze można spotkać wiele, różniących się od siebie składem gatunkowym zespołów roślinności.

Duże różnice wysokości sprawiły, typowy dla Tatr podział świata roślinnego na pogórze, regiel dolny, regiel górny, piętro subalpejskie, hale oraz piętro turni. W zależności od wysokości możemy spotkać różnego rodzaju rośliny i zwierzęta. Do roślin jakie możemy spotkać należą szarotka alpejska, lilia złoto głów, goryczka wiosenna, zimowit jesienny, sasanka alpejska, oraz endemity i subendemity tj. goździk lśniący, urdzik karpacki, wiechlina tatrzańska i skalnica tatrzańska.

Świstak Tatrzański (Autor: Krzysztof Górecki, CC BY-SA 3.0)

Świat zwierzęcy również jest bardzo ciekawy. Przemierzając lasy możemy napotkać sarny, jelenie, lisy, borsuki, niedźwiedzie brunatne, kozice, a także przeróżne gatunki ptaków tj. puchacze, orły, głuszce, jarząbki i orliki.

Ochrona przyrody

Na terenie Tatr wolno poruszać się jedynie po wyznaczonych drogach i szlakach górskich. Udostępnionych jest około 245 km szlaków znakowanych. Istnieje możliwość odwiedzenia niektórych szczytów poza szlakami pod warunkiem prowadzenia przez uprawnionych przewodników tatrzańskich.

W tatrach nie wolno schodzić ze szlaków, pozostawiać śmieci i niedojedzonej żywności. Brak pojemników na odpadki jest celowy, by nie podchodziły dzikie zwierzęta. Nie wolno zbierać okazów przyrodniczych czy geologicznych, palić ognisk i papierosów poza miejscami do tego celu wyznaczonymi. Wstęp na teren Parku jest płatny.